Login
Bilindiği gibi Büyükşehir Belediyelerinde bütçeler 5216 sayılı yasa, diğer belediyelerde 5393 sayılı yasa ve özel idarelerde ise 5302 sayılı yasa gereğince yapılır.
Öte yandan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 13. maddesi ise bütçelerin nasıl hazırlanacağını ve ilkelerini içermektedir.
I – BÜTÇE TEKLİFLERİNİN HAZIRLANMASI
Mahalli İdarelerin bütçe hazırlama süreci 10 Mart 2006 tarih ve 26104 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan “Mahalli İdareler Bütçe ve Muhasebe Yönetmeliği” ile düzenlenmiştir.
Buna göre; Mahalli İdarelerin en üst yöneticileri her yıl Haziran ayı sonuna kadar stratejik plan ve performans programlarına uygun gider bütçelerini hazırlamak üzere ilgili birimlere çağrı yapar.
Birimler ise bütçe yılı gider teklifleri ile onu izleyen iki yılın tahminlerini ödenek cetveli ve ayrıntılı harcama programını Temmuz ayı sonuna kadar Mali Hizmet birimine gönderir.
Yönetmelik gereği, birlikler ve kasaba belediyelerinin bütçe tekliflerinin Mali Hizmetler Birimince hazırlanması öngörülmüştür.
Mali Hizmetler Birimi, öteki birimlerden gelen gider tekliflerini değerlendirir ve buna paralel olarak iki yıllık gelir tahminlerini de hazırlar ve daha sonra üst yöneticiye sunar. Üst yönetici ise gerekli inceleme, düzeltme ve eklemeleri yaptıktan sonra, bütçe tasarısı belediye ve bağlı idarelerde o yılın Ağustos ayı sonunda, İl özel idarelerde ise eylül ayının ilk iş günü Encümene havale eder.
Mahalli idarelerin birliklerinin bütçelerinin hazırlanması ise birlik tüzüğü hükümlerince yapılır.
II – ENCÜMENİN BÜTÇE GÖRÜŞMESİ
Encümene sunulan bütçe tasarıları encümence oluşturulan komisyonlarca incelenir. Tabiidir ki bir encümen görüşü oluşacaktır. Bu encümen görüşü ile birlikte bütçe tasarısı en geç Eylül ayının son haftasında üst yöneticiye gönderilir. Böylece üst yönetici encümen görüşünü almış olur.
Ayrıca Eylül ayının ilk haftası içinde ise 5018 sayılı yasa uyarınca, Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu tasarısına eklemek üzere İç İşleri Bakanlığına gönderilir.
III – BÜTÇENİN MECLİSE SUNULMASI ve ONAYLANMASI
Daha önce encümence görüşülen ve üst yöneticiye sunulan bütçe tasarısı, Büyükşehir, İlk kademe ve ilçe belediyelerinde Ekim ayı, İl özel idareleri ve belediyeler ise Kasım ayı toplantısında görüşülmek üzere Ekim ve Kasım ayının ilk gününden önce meclise gönderilir.
Bağlı idarelerin bütçesi de Kasım ayında toplanan Büyükşehir Belediye Başkanlığının toplantısında görüşülür.
Büyükşehir Belediyesi, diğer belediyeler bütçe tasarıları Ekim ve Kasım aylarının ilk oturumunda incelenmek üzere “plan ve bütçe komisyonuna” havale eder.
Komisyon, bütçe tasarısını 5 iş günü içinde inceler ve görüş ve önerilerini içeren raporunu meclise sunar.
Meclis, plan ve bütçe komisyonunun süresi dâhil 20 gün içinde bütçeyi görüşür ve bütçe bu süre içinde karara bağlanır.
Meclis, bütçe görüşmesini de bütçe kararnamesini madde, madde görüşür. Daha sonra gelir, gider bütçeleri ele alınır ve bunlarda maddeler itibariyle görüşülür ve ayrıca bütçenin tümü üzerinden oylama yapılmaz.
Birim yetkilileri kendi bütçeleri görüşülürken meclis talebiyle gerekli açıklama yapabilirler.
Meclis bütçeyi aynen veya değiştirerek kabul eder. Bütçenin red edilmesi halinde yenisi hazırlanır. Kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi uygulanır.
Genel bütçe kabul edilmediğinde, Devlet işlerinin aksamaması, gelirin elde edilip giderlerin yapılabilmesi için geçici bütçe hazırlanır. Geçici bütçe hazırlanmadıkça ne vergi alınır ve nede Devlet giderleri yapılabilir. Ancak, belediyeler ve özel idareler için yasalarında özel hükümler getirerek, yeni bütçe kabul edilene kadar bir önceki yılın bütçesi uygulamada kalır.
Yine genel bütçelerde bütçelerin madde, madde okunup kabul edilmesinden sonra ayrıca bütçenin tümü üzerinden oylama yapılır. Belediyelerde ve özel idarelerde ise bütçeler madde, madde oylanır ve tümü üzerinden oylama yapılmaz.
Kabul edilen bütçe ilgili mali yılından itibaren yürürlüğe girer. Bütçeye, bütçe uygulaması ve ilkeleri dışında herhangi bir hüküm konulamaz.
Büyükşehir Belediye meclisince ilçe ve ilk kademe belediye bütçelerinde yapılan değişikliklere karşı bütçenin kabulünden sonra on gün içinde Danıştay’a itirazen dava açılabilir.
IV – BÜTÇELERİN UYGULANMASI
Kabul edilen bütçe ilgili mali yıldan itibaren yürürlüğe girer. Önceleri bütçe kanunu yürürlüğe girdikten sonra 2006 ve önceki yılında Maliye Bakanlığının Tel emri ile genelde personel giderlerinin harcamaları yapılırdı.
Ancak 2006 yılında Maliye Bakanlığınca bir genelge çıkartılmıştır. Bu genelge ile ayrıntılı harcama programları ve ayrıntılı finansman programları vize edilene ve onay yapılana kadar genel bütçe kapsamındaki idareler ve özel bütçeli idareler, sözleşme ve kanun hükmüne dayalı ödemeler, personel giderleri ve periyodik harcamalarını yapabilmektedirler. Daha sonrada bütçe tertiplerine göre ödenekler ilgili harcama birimlerine gönderilir.
Öte yandan genel bütçeler herhangi bir nedenle ret edildiğinde, devlet hizmetlerinin devamlılığı ilkesinin bozulmaması için yeni bütçe onaylanana kadar ek bütçe yapılır.
Ancak, belediye ve özel idarelerde ise 5393 sayılı Belediyeler Kanununun 66. maddesi, 5302 sayılı İl Özel İdare Yasasının 49. maddesi “Herhangi bir nedenle yeni yıl bütçesi kesinleşmemiş ise yeni yıl bütçesinin kesinleşmesine kadar geçen yıl bütçesi uygulanır” hükmündedir. O nedenle özel idareler ve belediyelerde geçici bütçe hazırlamaya gerek yoktur.
SONUÇ
Belediye ve il özel idarelerinin bütçeleri 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 13. maddesi ile 5216, 5393 ve 5302 sayılı yasalar gereğince hazırlanır ve yürürlüğe girer.
Herhangi bir nedenle belediye ve özel idarelerin bütçelerinin ret edilmesi üzerine, yeni bütçe hazırlanıncaya ve kabul edilinceye kadar bir önceki yılın bütçesi uygulanır.
A.Kadir İLBAŞ
Leave a Reply