GİRİŞ
Son zamanlarda sıkça kullanılan ve dilimize yerleşen “stratejik” sözcüğünden söz etmek gerekecek. Türk Dil Kurumu Sözlüğüne baktığımızda strateji Yunanca bir kelime olup (stratos ordu, ago gütmek) sevkulceys kelimeleriyle karşılaşırız. Sevkulceys ise Arapça kökenli bir kelimedir ve anlamı; ordu birliklerinin hazır bulunması gereken yerleri kararlaştırıp bu birlikleri oralara yürütme işi ve bu işi inceleyen bilime strateji denilmektedir. Bu anlamla strateji kelimesini bütçelerde ve diğer oluşumlarda kullanmak olanaksızdır. Ama nedense bu kelime dilimize yerleşmiş. Gerek 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ve gerekse 5393 ve 5216 sayılı Belediyeler Yasalarına da girmiştir.
Stratejinin bir yönetim aracı, önemli, kritik ve özelliği olan anlamlarını da taşıdığı düşünülmektedir.
Bir askeri terim olan strateji sözcüğü önceleri özel sektörde ortaya çıkmış ve daha sonraları 15 yıldan fazla bir süredir Kamu Sektöründe de kullanılmaya başlanmıştır. Bu bir yönetim aracıdır ve temel amaç kamu sektöründe yönetim kalitesini iyileştirmek ve karar alma sürecini güçlendirmek anlamını taşımaktadır.
Ayrıca stratejik planlama şartlar değiştikçe yenilenmesi gereken orta ve uzun vadeli bir planlama yöntemidir.
Asıl amaç;
- Yönetimi iyileştirmek ve geliştirmek
- Politik baskılar dışında kalmak
- Yönetsel plan amaçlı olması
- Temel bakış açılarını korumak ( politik baskılar nedeniyle bakış açılarının kaymasını önlemek) dir.
Stratejik planlama bulunulan nokta ile ulaşılması hedeflenen yol arasında; idarenin amacını hedeflerini ve bu hedeflere ulaşmayı amaçlayan yöntemleri geleceğe yönelik ve uzun vadeli bir yönetim aracıdır. Stratejik plan gerekli mali kaynakları dikkate alır ve bütçelerin stratejik planla ortaya konulan amaç ve hedeflerine uygun olarak hazırlanmasına rehberlik eder ve de hesap verme zorunluluğunu güçlendirir.
Öte yandan 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3. maddesinin (n) fıkrası stratejik planı; kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikasına, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntem ile kaynak dağılımını içeren plan olarak tanımlanmakta, 9. maddesi ise;
“Kamu idareleri; kalkınma planları, programlar, ilgili mevzuat ve benimsedikleri temel ilkeler çerçevesinde geleceğe ilişkin misyon ve vizyonlarını oluşturmak, stratejik amaçlar ve ölçülebilir hedefler saptamak, performanslarını önceden belirlenmiş olan göstergeler doğrultusunda ölçmek ve bu sürecin izleme ve değerlendirmesini yapmak amacıyla katılımcı yöntemlerle stratejik plan hazırlarlar.
Kamu idareleri, kamu hizmetlerinin istenilen düzeyde ve kalitede sunulabilmesi için bütçeleri ile program ve proje bazında kaynak tahsislerini; stratejik planlarına, yıllık amaç ve hedefleri ile performans göstergelerine dayandırmak zorundadırlar.
Stratejik plan hazırlamakla yükümlü olacak kamu idarelerinin ve stratejik planlama sürecine ilişkin takvimin tespitine, stratejik planların kalkınma planı ve programlarla ilişkilendirilmesine yönelik usul ve esasların belirlenmesine Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı yetkilidir.
Kamu idareleri bütçelerini, stratejik planlarında yer alan misyon, vizyon, stratejik amaç ve hedeflerle uyumlu ve performans esasına dayalı olarak hazırlarlar. Kamu idarelerinin bütçelerinin stratejik planlarda belirlenen performans göstergelerine uygunluğu ve idarelerin bu çerçevede yürütecekleri faaliyetler ile performans esaslı bütçelemeye ilişkin diğer hususları belirlemeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Maliye Bakanlığı, Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığı ve ilgili kamu idaresi tarafından birlikte tespit edilecek olan performans göstergeleri, kuruluşların bütçelerinde yer alır. Performans denetimleri bu göstergeler çerçevesinde gerçekleştirilir” hükmündedir
Stratejik planlar 5 yıllık dönemi kapsayacak ve en az iki yılı uygulandıktan sonra kalan süre güncellenebilecektir. Bazı özel durumlarda bu süreye bağlı kalmadan stratejik planlar yenilenebilecektir.
Stratejik planın yenilenmesi Maliye Bakanlığınca çıkartılan yönetmeliğin 7. maddesine göre;
1) Stratejik planlar beş yıllık dönemi kapsar.
2) stratejik planlar en az iki yıl uygulandıktan sonra stratejik planın kalan süresi için güncelleştirilebilir. Güncelleştirme, stratejik planın misyon, vizyon ve amaçları değiştirilmeden, hedeflerde yapılan nicel değişikliklerdir.
3) Ayrıca
a) Görev, yetki ve sorumluluklarını düzenleyen mevzuatta değişiklik olması halinde ilgili kamu idaresinin,
b) Hükümetin değişmesi halinde mahalli idareler hariç diğer kamu idarelerinin,
c) Bakanın değişmesi halinde ilgili Bakanlık ile bağlı ve ilgili kamu idarelerinin,
ç) Mahalli idarelerde üst yöneticinin değişmesi halinde ilgili mahalli idarenin,
d) Doğal afet, tehlikeli salgın hastalıklar veya ağır ekonomik bunalımların vuku bulması hallerinde ilgili kamu idarelerinin,
stratejik planları yenilenebilir.
4) Yenileme, stratejik planın beş yıllık bir dönem için yeniden hazırlanmasıdır. Stratejik planın yenilenmesi kararı, yukarıdaki şartların oluşmasını müteakip en geç üç ay içinde alınır. Bu kararı takip eden altı ay içinde stratejik plan yenilenir.
5) Stratejik planların yenilenmesinde bu yönetmelik hükümlerine uyulur. Güncelleştirme durumunda ise müsteşarlığa ve Maliye Bakanlığına bilgi verilir” denilmektedir.
Bu kapsamdaki kamu idareleri ilk stratejik planlarını geçiş takvimine uygun olarak en geç 31.01.2009 tarihine kadar hazırlamak zorundadırlar.
BELEDİYELERDE STRATEJİK PLANLAMA NEDİR?
5393 sayılı Yasanın 38. maddesi, Belediye Başkanının, Belediyeyi stratejik plana uygun olarak yönetmek, belediye idaresinin kurumsal stratejisini oluşturmak, bu stratejilere uygun olarak bütçeyi belediye faaliyetlerinin ve personelin performans ölçütlerini hazırlamak ve uygulamak, izlemek ve değerlendirmek, bunlarla ilgili raporları meclise sunmak başkanın görevleri arasında sayılmaktadır.
Stratejik plan ve performans programı başlığı 41. maddesinde ise;
- Belediye Başkanlarının Mahalli İdareler Genel Seçiminden itibaren altı ay içinde, kalkınma planı ve programı ile varsa bölge planına uygun olarak stratejik plan ve ilgili olduğu yılbaşından önce de yıllık performans programı hazırlayıp Belediye Meclisine sunar.
- Stratejik plan, varsa üniversiteler ve meslek odaları ile konuyla ilgili sivil toplum örgütlerinin görüşleri alınarak hazırlanır ve belediye meclisi tarafından kabul edildikten sonra yürürlüğe girer.
- Nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerin stratejik plan yapma zorunluluğu yoktur.
- Stratejik plan ve performans programı bütçenin hazırlanmasına esas teşkil eder ve belediye meclisinde bütçeden önce görüşülerek kabul edilir denilmektedir. Ancak nüfusu 50.000’in altında olan belediyelerin, isterlerse stratejik plan yapabilecekleri düşünülmektedir. 50.000 nüfus, stratejik plan yapmak zorunda olmayan anlamını taşımaktadır. Aksi yasayla çelişkilidir.
Zira kamu kaynaklarının kullanılmasında genel esas stratejik planlama ve performans esaslı bütçelemedir.
Dolayısıyla, gerek 5393 sayılı ve gerekse 5018 Kanun hükümlerini birlikte değerlendirdiğimizde tüm belediyelerin stratejik plan yapmaları ve bütçelerini de bu plan göre bağlamaları gerektiği söylenebilir.
Bir kamu kuruluşu olan belediyelerin de 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 13. maddesinin içinde görebiliriz.
13. maddenin birinci fıkrası (c) ve (d) bentlerinde; “Bütçeler, Kalkınma planı ve programlarında yer alan politika, hedef ve önceliklere uygun şekilde, idarenin stratejik planları ve performans ölçütlerine ve fayda-maliyet analizine göre hazırlanır, uygulanır ve kontrol edilir.
Bütçeler, stratejik planlar dikkate alınarak izleyen iki yılın bütçe tahminleriyle birlikte görüşülür ve değerlendirilir” hükmündedir.
O nedenle, bu hükümlere göre bütçelerin stratejik plana göre uygun hazırlanması ve kontrol edilmesi zorunluluğu doğmaktandır.
Bu sebeplerle bu iki hüküm arasında bir çelişki olduğu düşünülmektedir.
5018’le bağlantı kurduğumuzda;
Stratejik plan, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununun 3. maddesinin (n) bendinde kamu idarelerinin orta ve uzun vadeli amaçlarını, temel ilke ve politikalarını, hedef ve önceliklerini, performans ölçütlerini, bunlara ulaşmak için izlenecek yöntemler ile kaynak dağılımlarını içeren planı ifade eder hükmündedir ve stratejik planın tanımını işte bu madde içinde bulmak mümkündür.
Görüldüğü gibi bu yasal hüküm çerçevesinde ve 5393’ ün 41. maddesinde stratejik planın nasıl hazırlanacağı çizilmiştir.
13.07.2005 tarihinde yürürlüğe giren 5393 sayılı Kanununun geçici 4. maddesine göre, planın hazırlanması önceleri 6 ay iken, bu kanunla süre bir yıla çıkarılmıştır. Dolayısı ile belediye başkanları 13.07.2005 tarihinden itibaren stratejik planlarını hazırlamak ve belediye meclisinin gündemine getirmek durumundadırlar.
SONUÇ
- Stratejik planlama bir yönetim aracıdır ve temel amacı kamu yönetiminde yönetim kalitesini iyileştirmek ve karar alma sürecini güçlendirmektir.
- Ayrıca stratejik planlamayı kamu yönetiminin amacını, hedeflerini ve bu hedeflere ulaşmayı amaçlayan yönetimleri geleceğe yönelik ve uzun vadeli bir yönetim aracı olarak da görmekteyiz.
- Belediyeler ise stratejik planlarını 5393 sayılı Yasanın 41. maddesi doğrultusunda yapmak durumundadır.
A.Kadir İLBAŞ
Bir Cevap Yazın